search instagram arrow-down

Follow me on Facebook

Follow me on Twitter

Instagram

Fragment from my latest horror short story, Excutation. ________________________________________ #horrorstory #horrorshortstory #worthtoread #thriller #sycho #spookythings #spookyblack #spooky #scarything #scared #psychopath #psycho #midnightstories #lovehorrors #keepreading #horrors #horrormovies #horroraccounts #horroraccount #creepedout #americanhorrorstory #abandoned #writing #writersofinstagram #instawriter #instawriters #bookstagram #writing #author #shortstory
Tijd voor wat literaire goorheid op Instagram. Fragment uit een opkomend kortverhaal. __________________________________ #schrijversvaninstagram #schrijver #schrijven #dichtersvaninstagram #schrijvers #gedicht #woorden #gedichten #dichter #poezie #dichten #poetry #versje #poëzie #woordkunst #dichters #kunst #gedachten #writersofinstagram #writer #taal #poetsofinstagram #nederlands #liefde #cobyschrijft #instawords #gedichtenopinstagram #gedachtenopinstagram #dichtersopinstagram #zaterdag
Morning reflection. _________________________________________ #nofilter #nofilters #bodypositive #bodypositiveyoga #bodypositivemovement #selflove #bodypositivity #yoga #selfcare #photooftheday #curvyfashionista #thepowerisyou #motivation #loveyourself #instagood #effyourbeautystandards #night
En daarin zijn ze fout. _________________________________________ #positief #positiefblijven #positiefdenken #positivevibes #quote #motivatie #geluk #stoermetibd #sterk #quotevandedag #onedayatatime #inspirerendequote #genieten #depressie #positiviteit #positiviteitvoorelkedag
Smiley in a rock at @foam_amsterdam. _________________________________________ #foammuseum #amsterdam #foam #foammuseumamsterdam #photography #art #museum #photographymuseum #foammagazine #photooftheday #photo #netherlands #exhibition #visualsoflife #traveldiaries #myfeatureshoot #lensculture #holland #gordonparks #gallery #fotografia #foamamsterdam #filmisnotdead #youthculture #youth #vscohub #vsco #visualart #visual #vicemagazine #foamamsterdam

Van tijd tot tijd zijn we allemaal wel eens hypocriet, wat betekent: allemaal gedragen we ons wel eens op een manier die haaks staat op onze eigen waarden (of woorden).

Desondanks voelen we ons het grootste deel van de tijd niet schuldig over ons eigen hypocriet gedrag. Dat komt omdat het om de een of andere reden niet aanvoelt alsof die acties tegenstrijdig zijn met onze eigen opvattingen – of om het in psychologisch jargon te zeggen, omdat we geen cognitieve dissonantie ervaren bij ons eigen hypocriet gedrag.

Om te verklaren waarom, ontwikkelde de Canadese psycholoog Albert Bandura (1925) een theorie van zogenaamde morele ontkoppeling. Volgens hem bezit iedereen een reeks spontane manieren van denken (of psychologische mechanismen) waarmee we gedrag goedpraten dat we zelf immoreel vinden – zonder dat we daarbij nota bene onze eigen waarden moeten aanpassen of er ons zelfs maar schuldig over voelen.

Het enige wat daarvoor nodig is, stelt Bandura, is dat we ons ontkoppelen of onthechten van onze eigen handelingen. Hij beschreef 8 manieren waarop we onszelf selectief blind maken voor zelf uitgevoerde handelingen die we onaanvaardbaar vinden – met andere woorden, 8 manieren waarop we allemaal wel eens de hypocriet durven uit te hangen.

Morele rechtvaardiging

Hoeveel leed is er in de geschiedenis niet aangericht omdat mensen beweerden dat het “moreel gerechtvaardigd” was? Met andere woorden, omdat het ten dienste stond van de natie, God, of een of andere ideologie? Denk aan paus Urbanus II die de kruistochten rechtvaardigde door te zeggen “Deus lo volt!” (God wil het!) Denk aan Hitler en Stalin die miljoenen mensen de dood injaagden voor de communistische heilstaat of het Derde Rijk.

Desondanks gebruiken ook wij voortdurend zulke morele rechtvaardigingen, meestal op kleine schaal. O wee als we iemand te snel zien rijden met de auto; maar als we zelf de snelheidsduivel uithangen, dan was het omdat we écht ergens op tijd moesten zijn.

Verzachtend vergelijken

Let er eens op: wanneer mensen betrapt worden op iets dat ze fout gedaan hebben, dan durven ze dat wel eens goed te praten door zichzelf met anderen te vergelijken. “Oké, maar wat die doet is veel erger!” zeggen ze dan. In feite doen we dieren in slachthuizen een plezier, want in de natuur zouden ze een veel gruwelijker dood sterven. En ook deze verdediging, van een bodybuilder die z’n dopinggebruik goedpraat, klinkt erg bekend:

… ik drink helemaal niet veel, ik rook niet, ik doe geen drugs, dus vergeleken met iemand die dat allemaal wel doet, nee, denk ik niet dat doping zo slecht is.

Deze vorm van morele ontkoppeling kan extreme vormen aannemen. Toen de Amerikanen tijdens de Vietnamoorloog, hele dorpen uitmoordden, verantwoordden ze dit door te zeggen: “Als wij ze niet gedood hadden, dan waren ze nu bekeerd tot het communisme. Dat was veel erger. We moesten die dorpen vernielen om ze te redden.

Eufemistisch taalgebruik

Politici en bedrijfsbazen zijn hier ware kampioenen in. Behoed u voor ontslag wanneer het tijd is voor een “sanering.” De overheid vermoordt geen mensen, nee hoor, ze “neutraliseert” ze. Dit doen ze niet enkel om anderen te misleiden, maar ook omdat ze op die manier beter kunnen omgaan met de negatieve impact van hun eigen acties.

In z’n minst opvallende vorm gebruiken we verkleinwoorden om iets onschuldiger te doen lijken en te verbloemen, ook voor onszelf. We weten allemaal dat dat laatste zware bier ons zal nekken, en toch, “allez, nog één trappistje dan!”

Negeren of bagatelliseren van de gevolgen

Hoe komt het dat we in staat zijn om jaarlijks miljoenen tonnen eten weg te gooien? Omdat we zelden geconfronteerd worden met de gigantische afvalberg die het gevolg is van ons spilziek gedrag.

Hoe komt het dat veel mensen niet wakker liggen van het leed van vluchtelingen? Omdat we de vluchtingen in kwestie wegsteken in kampen, ver van ons bed en schuldige oog.

Hoe komt het dat mensen zonder scrupules van hun stukje vlees kunnen genieten? Omdat ze in het biefstuk niet de dieren herkennen die moeten lijden, opdat we dagelijks van hun geslacht vlees kunnen genieten.

En wat gebeurt er wanneer mensen dan bijvoorbeeld toch de gruwelijke beelden van slachthuizen onder ogen krijgen, op het nieuws bijvoorbeeld? Dan bagatelliseren ze wat ze te zien krijgen: “Dat zijn uitzonderingen,” of: “Ach, dat valt best wel mee wat die beesten meemaken.” Of mijn persoonlijke favoriet: “Zet dat eens uit, ik ben aan het eten.

Ontmenselijking

Een van de meest nefaste manieren waarop we het leed negeren dat we veroorzaken, is door mensen niet langer als volwaardige personen te beschouwen – als mensen met een innerlijke gevoelswereld.  Is het niet opvallend? Van oudsher hebben mensen hun negatieve attitudes tegenover immigranten of andere rassen verantwoord door ze “ratten” of “een plaag” te noemen. Op die manier wisten o.a. de Nazi’s de Holocaust te rechtvaardigen, namelijk door Joden af te schilderen als inferieure Untermenschen.

Deze dynamiek treedt ook op in scholen of op het werk, bijvoorbeeld bij scheld- en pestgedrag. Iemand een “mongool” noemen, iemand die zogezegd niet volwaardig mens is, is niet enkel een vorm van pestgedrag; door iemand zo te omschrijven rechtvaardigen pesters voor zichzelf hun pestgedrag en gaan ze voorbij aan de pijn die ze aanrichten. Ze nemen er psychologisch afstand van door hun slachtoffer te ontmenselijken.

De schuld bij het slachtoffer leggen

We kennen het allemaal. Een jonge vrouw wordt aangerand, en al gauw komt de reactie: “Tja, dan had ze maar niet zoveel moeten drinken, zo laat uitgaan, of zo’n kort rokje dragen.” Terwijl het duidelijk is dat aanranders gewoon moeten stoppen met aanranden.

Maar om zichzelf goed te praten, gebruiken ook aanranders natuurlijk deze vorm van morele ontkoppeling. Evenzo durven dieven zichzelf wel eens goed te praten, namelijk door te zeggen: “Tja, als je fiets zo slecht beveiligt, dan zoek je het gewoon zelf.”

Verschuiven van de verantwoordelijkheid

Hoe is het mogelijk dat tijdens de tweede wereldoorlog de Duitsers in staat waren tot een regelrechte volkerenmoord? “Befehl ist befehl!” praatten veel jodendoders zichzelf goed. In de jaren ’60 toonde de psycholoog Stanley Milgram aan dat mensen werkelijk tot de grootste gruweldaden als ze het gevoel hebben dat ze hun eigen verantwoordelijkheid kunnen doorschuiven naar een overste, de persoon die het bevel voert.

Natuurlijk doen we allemaal in minimale mate hetzelfde. Een subtiel voorbeeld: hoeveel harder en oneerlijker zouden we niet iemand tackelen tijdens een voetbalmatch, omdat onze trainer of ouders er ons toe aansporen? “Ja maar, jullie hadden gezegd dat ik dat moest doen,” zeg je dan, wanneer het lid van die andere ploeg met een gebroken been naar huis moet en jij met een schuldig geweten van het veld gestuurd wordt.

Verspreiden van de Verantwoordelijkheid

Toen Lance Armstrong zijn jarenlange dopinggebruik verdedigde, verwees hij naar hoe “alomtegenwoordig” dopinggebruik in die tijd was. Je hoort het voortdurend wanneer mensen iets fout doen: “Ja maar, iedereen doet dat.” Dat maakt het natuurlijk niet beter.

Door deze manier van denken voelt niemand zich verantwoordelijk voor zijn eigen gedrag, omdat iedereen als het ware verantwoordelijk is en de schuld verspreid wordt.

Soms gebeurt dat op subtiele manieren. Iedereen zou wat minder met de auto moeten rijden om het milieu te sparen; maar zelf neem je toch meer de auto dan nodig, om even bij de oma te rijden bijvoorbeeld. Iedereen denkt dat het iedereens verantwoordelijkheid is, waardoor niemand zijn gedrag aanpast.

 

De gevaren van morele onthechting

Het is gemakkelijk om anderen te blameren voor deze manieren van denken. Het is echter belangrijk om te beseffen dat vrijwel niemand expres op deze manieren denkt, en dat iedereen grotendeels blind is voor al die keren dat ze het zelf doen. Jij natuurlijk ook.

Bovendien maken mensen zichzelf niet blind voor hun gedrag omdat ze kwaadaardig gedrag willen stellen; ze doen het om cognitief ongemak te neutraliseren. Meestal zijn de gevolgen daarvan vrij onschuldig. Maar zoals Albert Bandura zelf waarschuwde:

Wil het kwaad kunnen zegevieren, dan moeten veel goede mensen elk een beetje kwaad doen, op een moreel onthechte manier, zonder dat zij zich bekommeren om het menselijk leed dat ze collectief veroorzaken.

Advertisements
Leave a Reply
Your email address will not be published. Required fields are marked *

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

%d bloggers like this: