search instagram arrow-down

Follow me on Facebook

Follow me on Twitter

Instagram

Fragment from my latest horror short story, Excutation. ________________________________________ #horrorstory #horrorshortstory #worthtoread #thriller #sycho #spookythings #spookyblack #spooky #scarything #scared #psychopath #psycho #midnightstories #lovehorrors #keepreading #horrors #horrormovies #horroraccounts #horroraccount #creepedout #americanhorrorstory #abandoned #writing #writersofinstagram #instawriter #instawriters #bookstagram #writing #author #shortstory
Tijd voor wat literaire goorheid op Instagram. Fragment uit een opkomend kortverhaal. __________________________________ #schrijversvaninstagram #schrijver #schrijven #dichtersvaninstagram #schrijvers #gedicht #woorden #gedichten #dichter #poezie #dichten #poetry #versje #poëzie #woordkunst #dichters #kunst #gedachten #writersofinstagram #writer #taal #poetsofinstagram #nederlands #liefde #cobyschrijft #instawords #gedichtenopinstagram #gedachtenopinstagram #dichtersopinstagram #zaterdag
Morning reflection. _________________________________________ #nofilter #nofilters #bodypositive #bodypositiveyoga #bodypositivemovement #selflove #bodypositivity #yoga #selfcare #photooftheday #curvyfashionista #thepowerisyou #motivation #loveyourself #instagood #effyourbeautystandards #night
En daarin zijn ze fout. _________________________________________ #positief #positiefblijven #positiefdenken #positivevibes #quote #motivatie #geluk #stoermetibd #sterk #quotevandedag #onedayatatime #inspirerendequote #genieten #depressie #positiviteit #positiviteitvoorelkedag
Smiley in a rock at @foam_amsterdam. _________________________________________ #foammuseum #amsterdam #foam #foammuseumamsterdam #photography #art #museum #photographymuseum #foammagazine #photooftheday #photo #netherlands #exhibition #visualsoflife #traveldiaries #myfeatureshoot #lensculture #holland #gordonparks #gallery #fotografia #foamamsterdam #filmisnotdead #youthculture #youth #vscohub #vsco #visualart #visual #vicemagazine #foamamsterdam

De afgelopen weken hebben m’n mentale bezigheden volop gemeanderd, langs oevers van inzicht waar ik op voorhand niet eens wist dat er een rivier van kennis stroomde. Op die periode terugkijkend, waren er echter drie ideeënvelden waarop mijn innerlijke focus constant aanmeerde; en van de andere kant, ook drie algemene vraagstukken waar mijn intellectuele inspanningen noch mijn gezond verstand wijs uit geraakten.

  1. Waarom bestendigen veel mensen het soort persoonlijkheid dat nefast is voor zichzelf en hun omgeving? Bijvoorbeeld, waarom proberen veel individuen niets te doen aan hun aangeboren opvliegendheid, terwijl de ruzies die eruit volgen veel meer tijd en energie roven dan ze zouden willen uitbesteden?
  2. Waarom hebben we als menselijke soort de neiging (of de cognitieve bias) om extreem negatief te denken? Bijvoorbeeld, waarom hebben mensen van alle tijden de neiging om te denken dat het vroeger allemaal beter was, terwijl er doorheen de geschiedenis op alle vlak zoveel vooruitgang is geboekt?
  3. Wat is het evolutionaire nut van schoonheid? Wanneer de naakte aap genaamd homo sapiens zich namelijk staat te vergapen aan een mooi bloemetje, dan is hij immers een perfecte – want stilzittende – prooi voor roofdieren. Waarom hebben we dan toch een gevoeligheid voor schoonheid, als het gedrag opwekt dat duidelijk in ons nadeel speelt?

Toen ik afwisselend zat te malen over deze vragen, had ik nooit kunnen bevroeden ze door één idee samen te binden – en op te lossen – zijn. Eén begrip uit de thermodynamica, de studie van warmte en arbeid, is namelijk inherent aan alle drie. Dat kwam achteraf als een opluchting, en zelfs als een bron van ontroering. Voor mensen die schoonheid kunnen zien in ideeën – en ja, ik geef het toe, ik ben zo iemand -, is er namelijk niets zo mooi als wanneer een chaotisch geheel samenvalt tot één simpel inzicht.

Nog mooier is dat dit specifieke inzicht, als bijkomstig extraatje, ook verklaarde waarom zulke intellectuele stroomlijningen zo mooi zijn. Vooraleer we echter aan een oplossing toe zijn, moeten we eerst die chaos van open vragen even volledig ontspinnen.

Wat is een persoonlijkheid?

Op de eerste vraag, waarom veel mensen een persoonlijkheid cultiveren die hen in de problemen brengt, kwam een antwoord zodra ik over ‘karakter’ begon na te denken als een soort pad van minste weerstand. Die metafoor vraagt om wat uitleg.

Personen worden niet als fruitvliegjes geboren, met één cognitief programma dat op voorhand al vastligt en dat we noodgedwongen uitvoeren. De menselijke geest is eerder een soort grillig landschap van mogelijke gedragingen, vol pieken en dalen. En hoewel we ons in principe vrij kunnen bewegen over het hele terrein van onze persoonlijkheid, zijn er groeven waar we we voortdurend in tuimelen, zonder enige moeite te hoeven doen. Dat zijn al onze spontane gedragingen. Anderzijds zijn er ook spitsen en bergkoppen in het landschap die weliswaar bereikbaar zijn, maar niet zonder dat we ons daarvoor uit de naad moeten werken. Dit zijn karaktertrekken of gedragingen die we niet volautomatisch uitvoeren.

Nu, wat is iemand die zich heel zijn leven door zijn aangeboren karakter laat leiden? Zo iemand is als een waterstroom die zich langs de diepste glooiingen van zijn cognitieve landschap laat kabbelen. Hij neemt het pad met de minste mentale weerstand.

Die metafoor maakt begrijpelijk waarom zoveel mensen zichzelf in nesten werken die ze in feite willen vermijden. Veel mensen lopen zich gewillig vast in een modderpoel, omdat het voor hen de minste cognitieve moeite of arbeid vraagt om naar daar af te glijden. Ons karakter is ons cognitief gemak, waar het goed vertoeven is omdat we er geen moeite hoeven te doen, ook al doen we daardoor onze leefwereld stukje bij beetje afbrokkelen.

Waarom al dat negatief denken?

Over afbrokkelende werelden gesproken: is het niet opvallend dat er zoveel mensen zijn die denken dat we in een tijdperk leven waarin dat het geval is? Als de grote financiële instellingen van de wereld een eurocent extra kregen, telkens wanneer iemand iets opperde in de trant van “Waar gaan we toch naartoe met de wereld?” of “Vroeger was het allemaal veel beter,” dan konden onze wereldleiders een berg goud opstapelen waarmee ze al die achteruitgang op de globe meteen konden terugschroeven.

Laten we bovendien eens lekker cynisch zijn in onze observaties: is het daarnaast niet opvallend dat het vooral ouderlingen zijn die onder zulke regressieve gedachteneigingen gebukt gaan? Dat heeft een rist psychologen aan het denken gezet en hen tot de volgende verklaring gebracht voor al dat wereldlijk pessimisme: misschien zijn het niet zozeer de tijden die erop achteruitgaan naarmate we langer leven, maar wij zelf, fysiek en mentaal. Het tijdperk van onze jeugd ligt goed in de herinneringen, omdat onze jeugdigheid een zaligheid was, en dus niet perse de tijden waarin we toen jong waren.

Desondanks is daarmee niet al ons pessimisme van de baan. Mensen lijken als het ware met een ingebakken neiging tot desastreus denken behept te zijn.

Een klein testje. Stel je jouw slaapkamer voor die op orde ligt. Zie je het voor je? Oké, beeld je dan nu een aantal voorvallen in waarop die de kamer wanordelijker zouden maken. Heb je ze in gedachten? Oké, beeld je dan nu een aantal voorvallen in waardoor de kamer erop zou vooruitgaan. En stel je nu de volgende vraag: welke van de twee opdrachten was het gemakkelijkst?

Exact. Als jouw verbeeldingsvermogen enigszins aansluit op de spontane denkgewoontes van de menselijke soort, dan zag je jouw kamer in gedachten eerder tot stof vergaan door vliegtuigcrashes of een bende losgelaten honden dan dat je het een kunstwerkje zag worden door een zorgzame binnenhuisarchitect.

Voor onze voorouders van weleer was het dan ook evolutionair voordelig om eerder aan rampscenario’s te denken dan aan verbeteringsstrategieën. Wie zich indekt tegen alle manieren waarop iets desastreus kan uitdraaien, is tenminste zeker dat hij de dag doorkomt; terwijl wie alle rampscenario’s uitbant en zich enkel inlaat met opsmukwerk allerhande wel eens door die onvoorziene sabeltandtijger in de struiken kon opgepeuzeld worden. Welke mindset heeft meer kans om zich genetisch verder te zetten, denk je?

Negatief denken en thermodynamica

Een modicum kennis van de thermodynamica, het domein dat de regelgeving uitschrijft voor het warmteverloop van alle systemen – groot en klein – brengt ons echter ook een  eind verder. Vooral de zogenaamde tweede wet van de thermodynamica is berucht, en wordt in de populairwetenschappelijke literatuur vaak als volgt verwoord: “De entropie van een gesloten systeem neemt altijd toe.” Hoewel er nog veel andere formuleringen mogelijk zijn, is die omschrijving voor onze doeleinden afdoende.

In de thermodynamica maakt men gewag van ‘entropie’ om de wanorde van een systeem aan te duiden. Daarnaast is het ook een mate van waarschijnlijkheid van de toestand van een systeem aan te duiden. Denk bijvoorbeeld aan een vers eitje. Thermodynamisch gesproken is die configuratie, waarin het eitje ongebroken en gaaf is, heel ordelijk en dus enorm onwaarschijnlijk – alvast véél ordelijker en onwaarschijnlijker dan de ontelbare manieren waarop het eitje gebroken kan worden. Daarom zeggen we dat het intacte eitje zich in een toestand van lage entropie of wanorde bevindt.

De toepassing van statistische methoden op thermodynamica, en dus de insteek om te denken in termen van de waarschijnlijk van de toestand van een systeem, hebben we aan het tragische genie Ludwig Boltzmann te danken. Statistisch gesproken zijn er meer manieren waarop een systeem wanordelijk kan uitvallen dan ordelijk. Eitjes breken. En zelfs als ze niet zouden breken, dan wordt de interne wanorde van het systeem ‘eitje’ zo groot dat het vanzelf begint te verrotten. Alles valt spontaan uit mekaar, omdat er meer manieren zijn om ontbonden dan samenhangend te zijn. Dat verval der dingen is dus het onvermijdelijke gevolg van de combinatie van statistisch ongelijke waarschijnlijkheden en het verloop van de tijd.

Gelukkig biedt de thermodynamica ons een uitweg om te behouden wat mooi, rond en gaaf is – en daarop slaat de ‘gesloten’ van de ‘gesloten systemen’ in de formulering van de tweede wet van de thermodynamica. Systemen neigen immers spontaan naar verval, tenzij we energie aan dat systeem toevoegen. Schep wat extra energie in een systeem, en dan is het wel thermodynamisch gesproken wel mogelijk om de oorspronkelijke toestand van hoge organisatie (of lage entropie) te behouden. Zolang de zon erop schijnt, bloeien de bloemetjes. Enkel wanneer een systeem afgesloten wordt van de buitenwereld, en dus ook van externe energietoevoer, neemt de statistische waarschijnlijkheid van chaos en wanorde de bovenhand.

Nu, om terug te keren naar onze bespiegelingen over persoonlijkheid en de neiging om negatief te denken: is de druiloor die denkt dat de tijden erop achtergaan niet enorm goed afgesteld op de 2de wet van de thermodynamica? Op een fysisch niveau heeft hij namelijk gelijk: alles vergaat – daar zijn in de natuur meer dan genoeg voorbeelden van te vinden. Eitjes breken. Bloemen verrotten. Mensen sterven. En als we willen dat onze eilandjes van orde behouden blijven, dan moeten we daar energie in pompen.

Vanuit dat opzicht kunnen onze ingebakken neiging tot pessimisme opvatten als een reflectie van een fundamentele natuurwet. Zonder toegevoegde energie heeft alles de neiging om te ontbinden. Evolutionair gesproken is het verdomd voordelig om daarvan een intuïtief aanvoelen te hebben. We moeten arbeid verrichten om een systeem ordelijk te maken en te houden, – en hier komt het – net zoals iemand die uit de spontane groeven van in z’n eigen persoonlijkheid wil opklimmen moeite moet doen.

De thermodynamica leert ons bovendien dat het de moeite loont om dat te doen: systemen waar veel energie in gestoken werd, organiseren zichzelf naar een toestand van lage entropie of hoge orde – en die energie valt achteraf opnieuw aan die systemen te onttrekken, in de vorm van arbeid die we met dat systeem kunnen verrichten. Dat is wat we doen wanneer we die fractaalvormige romanesco-broccoli verorberen en daarna, met de energie die we er metabolisch uit ontgonnen hebben, weer aan de slag gaan – bijvoorbeeld om nog wat meer broccoli te planten.

Schoonheid en thermodynamica

Met de bedenking dat zowel onze persoonlijkheid als de menselijke natuur een neiging tot vervlakking hebben omwille van thermodynamische natuurwetten, met moeite doen als enige antidotum, wierp ik mezelf zelfvoldaan de zetel in. Een inzicht rijker, een onduidelijkheid minder, dacht ik. Om mezelf te belonen nam ik Enlightenment Now: The Case for Science, Reason and Progress van Stephen Pinker in handen, op zoek naar nieuwe eeuwige vraagstukken om m’n hoofd over te breken. Het leek wel door het lot zo bepaald dat op die gedrukte bomensnippers het volgende stuk tekst zou staan:

Wanneer er energie in een systeem wordt gegoten, en het systeem verspreidt die energie terwijl het zelf afglijdt naar hoge entropie (wanorde), kan het een evenwicht bereiken in een ordelijke, en zelfs mooie, formatie – een sfeer, spiraal, sterrensprong, draaikolk, kristal of fractaal. Overigens, het feit dat we deze formaties mooi vinden, kan suggereren dat schoonheid niet enkel in het oog van de toeschouwer ligt. De esthetische reactie van het brein kan wel eens een ontvankelijkheid zijn voor de tegen-entropische patronen die ontspruiten aan de natuur.

Die paragraaf volstond om de bespiegelingen over thermodynamica en onze aangeboren neiging tot pessimisme een nieuwe dimensie te geven – namelijk die van schoonheid – en daarbij een antwoord voor te stellen op de vraag (kunst)filosofen en (neuro)psychologen al ettelijke eeuwen plaagt: wat is het evolutionaire nut van schoonheid?

Denk immers terug aan die naakte aap die minutenlang zich staat te vergapen aan een mooi bloemetje en zich op die manier een geschikte prooi maakt voor sabeltandtijgers. Welk bijkomstig voordeel heeft onze gevoeligheid voor schoonheid – althans voor dat eng gedefinieerde gebied van complexe configuraties en patronen, zoals we ze in de versieringen van elke menselijke cultuur ter wereld aantreffen – als dat intern orgaan ons op het overlevingsterrein van de jungle duidelijk in groot gevaar kan brengen?

Pinkers voorstel, namelijk dat onze esthetische gevoeligheid een ontvankelijkheid is voor zelf-organiserende systemen in een toestand van lage entropie, samengenomen met onze eerdere bespiegelingen, biedt een mogelijk antwoord. We onttrekken esthetisch genoegen uit ordelijke patronen, omdat alles wat zich in een lage toestand van entropie (of hoge ordentelijkheid) bevindt bruikbaar is om arbeid mee te verrichten.

Dat dat heeft natuurlijk een overduidelijk evolutionair voordeel. Als we reeds op het zicht plezier onttrekken – of iets mooi vinden, met andere woorden – aan al die dingen waar we energie aan kunnen ontginnen of arbeid mee kunnen verrichten, met als gevolg dat we er spontaan op aflopen om het nog wat beter te inspecteren, dan verhoogt dat onze overlevingswaarde. Als het resultaat van zulke verkenningen namelijk is dat we effectief energie onttrekken uit die systeempjes, die op zichzelf kleine, onwaarschijnlijke eilandjes zijn waar orde overleeft, dan wenden we daarmee ons eigen thermodynamisch verval af. Dan stellen we de dood nog één dag langer uit. Dan gaan we nog één keer voorbij aan onze neiging om te denken dat alles noodzakelijk erger wordt.

Samengevat, wat is dus het nut van schoonheid? Schoonheid is onze waardering voor de onwaarschijnlijkheid van wat bruikbaar is voor het leven. Schoonheid is ons aanvoelen van lokale tegenkrachten tegen wanorde, verval, pessimisme en de dood. (En als je die gedachte enigszins mooi vindt, dan is haar waarheid net iets waarschijnlijker geworden.)

Mensen die moeite doen

Doorheen dit hele vertoog loopt er één rode draad die alle onderwerpen die erin vermeld werden aan elkaar rijgt, namelijk de aanmaning om moeite te doen. Daarom wil ik graag eindigen met een kleine lofzang, namelijk op iedereen die moeite doet.

Het is namelijk enkel door moeite te doen en inspanningen te verrichten dat we aan de spontane dalen van onze persoonlijkheid ontsnappen en onszelf als mens verbeteren. Het is enkel door moeite te doen dat we aan onze spontane neiging ontsnappen om te denken dat alles altijd maar erger wordt en de gigantische maatschappelijke vooruitgang zien die we doorheen de eeuwen geboekt hebben (en die Stephen Pinker uitgebreid in The Better Angels of Our Nature beschreven heeft). Het is enkel door moeite te doen dat we kunstwerken allerhande en eilandjes van schoonheid kunnen produceren, en zo het onvermijdelijke thermodynamische verval van het heelal kunnen tegengaan.

“A thing of beauty” mag dan wel geen “joy forever” zijn, zoals John Keats zei, maar wat schoonheid op z’n minst wel doet, is de onvermijdelijke achteruitgang die ons te wachten staat, ergens in de eeuwigheid, iets langer uitstellen dan wanneer hij spontaan over ons neergedaald zou zijn. ‘A thing of beauty is’ de vergankelijkheid tijdelijk afgewend.

Vandaar, een toost, op al wie door moeite te doen zichzelf en de wereld verbeteren wil – de optimisten, de dromers en de kunstenaars; een ode aan hen, om de onafwendbare teloorgang van alles van waarde toch even uit te stellen, één schepping van schoonheid per keer.

Als je deze blog inzichtrijk en/of goed geschreven vond, dan kunnen mijn filosofisch geïnspireerde romans een interessante literaire uitdaging voor jou zijn!

 

 

Palmloos Gebed/Massamoord Refrein

Wanneer religiewetenschapper Simon Goldstein een religieus visioen ontvangt, slaan de twijfels toe. Zetten zijn geliefde abrahamitische religies aan tot geweld en zelfmoordterrorisme? En zal hij aan hun lokroep kunnen weerstaan?

€21,50

 

 

De Ziener

Wanneer Isaac Newcomb een hardnekkig theoretisch computerprobleem oplost, wordt zijn kwantumcomputer alwetend. Maar wat als Newcombs geesteskind op de hoogte is van informatie die al zijn geliefden in gevaar brengt? Kan hij nog iets aan het noodlot verhelpen of is iedereen – Newcomb inclusief – gedoemd?

€22,50

Advertisements
Leave a Reply
Your email address will not be published. Required fields are marked *

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

%d bloggers like this: